Егер журнал тұлға болса, ISSN — оның төлқұжаты
Егер журнал адам болса, ISSN — оның төлқұжаты болар еді.
ISSN болмаса, журнал формалды түрде бар сияқты көрінеді, бірақ халықаралық ғылыми кеңістікте оны «көрмейді».
Сондықтан ISSN — ғылыми журналды немесе электрондық платформаны іске қосудың ең алғашқы әрі маңызды қадамдарының бірі.
Енді артық ресмиліксіз және күрделі анықтамаларсыз түсіндірейік:
ISSN деген не, ол не үшін қажет, оны қалай алуға болады және редакциялар қандай қателіктерді жиі жібереді.
ISSN деген не: қарапайым тілмен
ISSN қысқартуы нені білдіреді?
ISSN (International Standard Serial Number) — сериялық басылымдарға арналған халықаралық стандартты нөмір.
Ол 8 цифрдан тұрады және дефис арқылы жазылады, мысалы: 2960-1649.
ISSN мақалаға емес, журналдың өзіне немесе серияға тұтастай беріледі.
ISSN мен ISBN айырмашылығы неде?
Қарапайым салыстыру:
- ISBN — кітаптың төлқұжаты
- ISSN — журналдың төлқұжаты
Кітап бір рет жарық көреді, ал журнал мерзімді түрде шығады.
Сондықтан олар үшін әртүрлі идентификатор қажет.
ISSN халықаралық стандартының пайда болу тарихы
Неге бірыңғай идентификатор қажет болды?
1970-жылдары әлемде ғылыми журналдар жаппай көбейе бастады.
Атаулар қайталанды, тілдер әртүрлі болды, форматтар шатасты.
Осы мәселелерді шешу үшін әмбебап жүйе қажет болды — солайша ISSN пайда болды.
Бүгінде ISSN — кітапханалардан бастап цифрлық дерекқорларға дейінгі бүкіл ғылыми инфрақұрылымның негізі.
Қандай басылымдарға ISSN қажет
Ғылыми журналдар
Кез келген академиялық журнал — баспа немесе электронды — егер ол:
- мерзімді түрде шығып тұрса;
- ғылыми материалдар жарияласа;
- халықаралық танымалдыққа ұмтылса,
міндетті түрде ISSN алуы керек.
Электронды журналдар мен онлайн-платформалар
Журнал ешқашан баспа түрінде шықпаса да, оған Online ISSN қажет.
Сериялық және жалғасып отыратын басылымдар
ISSN келесі басылымдарға да беріледі:
- ғылыми еңбектер жинақтары;
- бюллетеньдер;
- жылнамалар;
- конференция сериялары.
Print ISSN және Online ISSN: айырмашылығы неде?
Print ISSN қашан қажет?
Print ISSN мына жағдайда беріледі:
- журнал қағаз нұсқада шықса;
- баспа форматы тұрақты болса;
- физикалық түрде таратылса.
Online ISSN қашан қажет?
Online ISSN қажет, егер журнал:
- сайтта жарияланса;
- PDF форматында таратылса;
- электрондық архиві болса.
Бір ISSN-ді бәріне қолдануға бола ма?
Жоқ.
Баспа және электрондық нұсқалар жеке басылымдар болып саналады, тіпті мазмұны бірдей болса да.
Бұл — редакциялар жиі жіберетін ең кең таралған қателіктердің бірі.
ISSN қалай құралады?
ISSN мыналардан тұрады:
- 7 негізгі цифр;
- 1 бақылау цифры (кейде X болуы мүмкін).
ISSN-де ел, баспагер немесе тақырып туралы ақпарат болмайды.
Бұл — код емес, тек бірегей идентификатор.
ISSN-ді кім береді?
Ұлттық ISSN орталықтары
Әр елде ұлттық ISSN орталығы бар.
Олар баспагерлердің өтінімдерін қабылдап, қарайды.
Халықаралық үйлестіру орталығының рөлі
Жаһандық жүйені ISSN International Centre үйлестіреді.
Ол халықаралық тізілімді жүргізіп, стандарттарды бақылайды.
ISSN алу жолы: қадамдап
1-қадам. Сайтты немесе баспа нұсқаны дайындау
Журнал сайтында міндетті түрде болуы керек:
- журнал атауы;
- ғылыми бағыты;
- шығу жиілігі;
- редакция алқасы;
- архив немесе кемінде бір нөмір.
2-қадам. Өтінім беру
Өтінім тегін түрде ұлттық ISSN орталығы арқылы беріледі.
Маңыздысы — барлық дерек сайттағы ақпаратпен толық сәйкес болуы тиіс.
3-қадам. Қарау және нөмір алу
Қарау мерзімі — бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін.
Бекітілгеннен кейін ISSN ресми және тұрақты болады.
ISSN алу кезіндегі жиі қателіктер
Сайттағы қателер
Бас тарту көбіне мына себептермен болады:
- архивтің болмауы;
- уақытша беттер;
- тіл мен тақырыптың сәйкес келмеуі.
ISSN-ді дұрыс қолданбау
Мысалы:
- бір ISSN-ді print және online үшін қолдану;
- «алыну процесінде» деп көрсету;
- басты бетте орналастырмау.
ISSN-ді қалай дұрыс көрсету керек?
Сайтта орналастыру
ISSN мына жерлерде болуы тиіс:
- басты бетте;
- «Журнал туралы» бөлімінде;
- сайттың футерінде.
PDF және метадеректерде
ISSN міндетті түрде:
- мақала PDF-інде;
- OJS жүйесінде;
- Crossref-ке арналған XML-де көрсетілуі керек.
ISSN мен DOI арасындағы байланыс
Неге ISSN-сіз DOI тіркелмейді?
DOI тіркеу үшін журналда ISSN міндетті түрде болуы керек.
ISSN болмаса, Crossref метадеректерді қабылдамайды.
ISSN және DOAJ
DOAJ-ға өтінім беру кезіндегі ISSN рөлі
DOAJ мыналарды тексереді:
- ISSN-нің бар-жоғын;
- print / online нұсқасының дұрыстығын;
- сайтпен сәйкестігін.
ISSN-дегі қате = автоматты түрде бас тарту.
ISSN және Scopus / Web of Science
ISSN мына процестерде негізгі идентификатор ретінде қолданылады:
- журналды бағалау;
- индекстеу және мониторинг;
- атауын өзгерту тарихын бақылау.
ISSN-ді өзгертуге бола ма?
Қашан жаңа ISSN қажет?
Жаңа ISSN қажет, егер:
- журнал атауы өзгерсе;
- жариялау форматы өзгерсе;
- журналдың жаңа нұсқасы құрылса.
ISSN-мен жұмыс істеудегі үздік тәжірибелер
- Print және Online ISSN-ді әрқашан бөліп көрсетіңіз;
- сайттағы ақпараттың сәйкестігін тексеріңіз;
- ISSN-ді барлық жүйеде қолданыңыз;
- ISSN-ді өз бетіңізше ойлап таппаңыз.
Қорытынды
ISSN — ғылыми журналдың іргетасы.
Онсыз DOI, DOAJ, Scopus немесе халықаралық мойындау туралы айту мүмкін емес.
ISSN рейтинг немесе балл бермейді,
бірақ онсыз қалғанының бәрі жұмыс істемейді.
